Rodzina Straussów – wszystko, co warto wiedzieć

Czterech kompozytorów, jedno nazwisko

Johann Strauss I był ojcem, a Johann II, Josef i Eduard – jego synami. Wikipedia podaje, że ojciec i jego rywal Joseph Lanner stworzyli fundamenty, na których synowie kontynuowali dynastię, komponując walce, polki i galopy, których wiedeńskie sale taneczne domagały się co tydzień. Strona muzeum Domu Straussów nazywa rodzinę czterema geniuszami i jedną legendą. Tablica i sala w Döbling wiążą rodzinę z jednym adresem, a ten przewodnik opowiada, kim był każdy z nich.

Johann Strauss I, ojciec

Urodzony w 1804 roku jako syn karczmarzy, grał w kwartecie Lannera, zanim w 1825 roku założył własny zespół. Wikipedia przypisuje mu przekształcenie walca z wiejskiego tańca w walca wiedeńskiego oraz wprowadzenie kadryla do Austrii po podróży do Francji w 1837 roku. W 1848 roku napisał Marsz Radetzky'ego, w 1846 roku został mianowany dyrektorem muzycznym balów dworskich, a zmarł w 1849 roku na szkarlatynę. Został pochowany na cmentarzu w Döbling obok Lannera, a w 1904 roku obaj zostali przeniesieni na Cmentarz Centralny; dawny cmentarz jest obecnie parkiem Strauss-Lanner.

Johann Strauss II, król walca

Najstarszy syn miał zostać bankierem, tymczasem nauczył się gry na skrzypcach i w 1844 roku zadebiutował jako dyrygent. Według Wikipedii skomponował ponad 500 walców, polek, kadryli i marszów, a za życia nazywano go Królem Walca. Do jego najsłynniejszych dzieł należą operetka Zemsta nietoperza, Opowieści z lasów wiedeńskich i Nad pięknym modrym Dunajem. W 1863 roku został dyrektorem muzyki balowej na dworze, od 1856 roku koncertował w Rosji, a w 1872 roku udał się do Bostonu, gdzie poprowadził widowiskowy koncert z udziałem ponad tysiąca wykonawców.

Josef Strauss, inżynier

Josef urodził się w 1827 roku i wykształcił się na inżyniera. Według Wikipedii pracował dla miasta Wiednia i zaprojektował konny pojazd do zamiatania ulic, zanim w latach pięćdziesiątych XIX wieku dołączył do rodzinnej orkiestry. Przejął orkiestrę, gdy jego brat Johann zachorował w 1853 roku, i napisał 283 dzieła z numerami opusowymi, w tym walce, polki oraz Polkę pizzicato wspólnie z Johannem. Johann miał powiedzieć, że to Josef był bardziej utalentowany z nich dwóch, a on sam był jedynie bardziej popularny. Josef zmarł w 1870 roku po zasłabnięciu na podium dyrygenckim w Warszawie.

Eduard Strauss, dyrygent

Eduard, urodzony w 1835 roku, dołączył do orkiestry jako dyrygent w 1862 roku. Według Wikipedii pamiętany jest bardziej jako dyrygent niż kompozytor i zaznaczył swoją obecność szybką polką, znaną po niemiecku jako polka-schnell, w utworach takich jak Bahn frei. Kierował Orkiestrą Straussów aż do jej rozwiązania 13 lutego 1901 roku, po koncertach w 840 miastach na całym świecie, jak podaje Wikipedia. W 1906 roku opublikował wspomnienia Erinnerungen, a zmarł w 1916 roku.

Walc i polka

Walc to taniec w metrum trzy czwarte, a według Wikipedii walc wiedeński jest najstarszym z dzisiejszych tańców towarzyskich. Wyłonił się w drugiej połowie XVIII wieku z tańca niemieckiego i Ländlera, a duże sale taneczne, takie jak Zum Sperl w 1807 roku i Apollo w 1808 roku, otwierały się, by dać przestrzeń tysiącom tancerzy. Polka narodziła się w XIX-wiecznych Czechach i, jak podaje Wikipedia, dotarła do Wiednia do 1839 roku. Rodzina Straussów pisała dla obu tańców, a sale taneczne ich czasów to sceneria, dla której powstała ich muzyka.

Brahms i wachlarz

Brahms i Johann Strauss II znali się w latach siedemdziesiątych XIX wieku, a według Wikipedii ich bliska przyjaźń przypada na lata od 1889 roku. Gdy żona Straussa, Adele, poprosiła Brahmsa o podpisanie jej wachlarza, ten zapisał początkowe nuty Nad pięknym modrym Dunajem i dodał, że niestety nie są autorstwa Brahmsa. W 1889 roku Brahms zagrał także na fortepianie Die Libelle Josefa Straussa na potrzeby eksperymentalnego nagrania. Według Wikipedii Brahms podziwiał znaczną część muzyki Straussa, więc żart był komplementem.

Gdzie dziś można spotkać rodzinę

Według Wikipedii programy Koncertów Noworocznych Filharmoników Wiedeńskich zawsze obejmują utwory rodziny Straussów, a „Nad pięknym modrym Dunajem" i „Marsz Radetzky'ego" to zwyczajowe bisy. Strona muzeum Domu Straussów podaje, że Eduard Strauss, praprawnuk Johanna Straussa I i prezes Wiedeńskiego Instytutu Badań nad Straussem, pomógł zaprojektować jego ekspozycję. Muzeum znajduje się w Döbling, w sali, w której rodzina miała grywać, co jest tematem przewodnika po sali z 1837 roku.

Czytaj dalej: Sala Straussowska z 1837 roku